TRÌ HOÃN CUỐI KỲ NGHỈ: VÌ SAO CÀNG GẦN ĐI HỌC CÀNG LƯỜI?

 

Vì sao những ngày nghỉ cuối cùng luôn là lúc dễ trì hoãn nhất?

 

Kỳ nghỉ hè sắp kết thúc. Danh sách việc cần làm vẫn còn đó: hoàn thành bài tập, chuẩn bị sách vở, điều chỉnh giờ ngủ hay đơn giản là lấy lại tinh thần trước ngày tựu trường. Thế nhưng, càng gần ngày đi học, nhiều bạn lại càng có xu hướng... để mai làm.

 

Bạn tự nhủ: "Mai mình sẽ bắt đầu." Nhưng ngày mai lại tiếp tục lùi sang ngày hôm sau.

 

Nếu bạn từng trải qua cảm giác này, hãy yên tâm: đó không phải là dấu hiệu của sự lười biếng. Trong tâm lý học, hiện tượng trì hoãn cuối kỳ nghỉ là một phản ứng khá phổ biến khi con người chuẩn bị bước vào giai đoạn chuyển tiếp với nhiều thay đổi và áp lực mới.

 

Hiểu được nguyên nhân sẽ giúp bạn điều chỉnh thói quen hiệu quả hơn thay vì tự trách bản thân.

 

Trì hoãn cuối kỳ nghỉ là gì?

 

Trong tâm lý học, trì hoãn (procrastination) là hành vi cố ý trì hoãn một nhiệm vụ dù biết việc trì hoãn có thể mang lại hậu quả không mong muốn.

 

Vào những ngày cuối kỳ nghỉ, hiện tượng này thường xuất hiện rõ hơn vì học sinh đang đứng trước một "điểm chuyển" giữa hai trạng thái:

 

- Một bên là cảm giác tự do, thoải mái của kỳ nghỉ;

- Một bên là lịch học, bài kiểm tra và những trách nhiệm sắp quay trở lại.

 

Chính sự chuyển đổi này khiến não bộ có xu hướng ưu tiên những hoạt động mang lại niềm vui tức thời, như xem video, chơi game hay lướt mạng xã hội, thay vì bắt đầu các công việc cần nhiều nỗ lực.

 

Trì hoãn không đồng nghĩa với lười biếng

 

Đây là điều nhiều học sinh và cả phụ huynh thường hiểu nhầm.

 

Một người lười biếng thường không muốn làm, còn người trì hoãn lại muốn làm nhưng chưa thể bắt đầu.

 

Họ có thể:

 

- Luôn nghĩ đến công việc cần hoàn thành;

- Cảm thấy áp lực khi nhìn danh sách việc phải làm;

- Tự hứa sẽ bắt đầu vào ngày mai;

- Cảm thấy có lỗi vì chưa làm gì.

 

Chính vòng lặp này khiến việc bắt đầu ngày càng khó hơn.

 

 

Nhiều học sinh có xu hướng trì hoãn khi kỳ nghỉ sắp kết thúc.

 

Vì sao những ngày nghỉ cuối cùng lại dễ trì hoãn nhất?

 

1. Não bộ muốn kéo dài cảm giác nghỉ ngơi

 

Sau nhiều tuần được tự do về thời gian, não bộ dần quen với nhịp sống ít áp lực.

 

Khi nghĩ đến việc phải quay lại trường, thức dậy sớm và hoàn thành nhiều nhiệm vụ, não sẽ có xu hướng "ưu tiên phần thưởng trước mắt" thay vì lợi ích lâu dài.

 

Đó là lý do bạn dễ chọn:

 

- Xem thêm một tập phim;

- Chơi thêm một trận game;

- Lướt TikTok vài phút (rồi thành vài chục phút);

- Hẹn bản thân bắt đầu vào ngày mai.

 

Đây là cơ chế tâm lý khá phổ biến, không chỉ ở học sinh mà cả người trưởng thành.

 

2. Càng nhiều việc, càng khó bắt đầu

 

Một hiện tượng thú vị là: Danh sách việc càng dài, não càng có xu hướng trì hoãn.

 

Ví dụ:

 

- Mua sách mới;

- Hoàn thành bài tập;

- Dọn góc học tập;

- Chuẩn bị đồng phục;

- Điều chỉnh giờ ngủ;

- Ôn lại kiến thức cũ.

 

Khi tất cả xuất hiện cùng lúc, não bộ dễ cảm thấy "quá tải", từ đó chọn cách... không làm gì cả.

 

Trong tâm lý học, đây được gọi là task overwhelm – cảm giác bị choáng ngợp bởi số lượng nhiệm vụ.

 

3. Lo lắng trước sự thay đổi

 

Nhiều học sinh nghĩ rằng mình trì hoãn vì lười.

 

Nhưng thực tế, đôi khi điều khiến bạn chần chừ lại là lo lắng.

 

Bạn có thể đang nghĩ:

 

- Liệu năm học mới có khó hơn?

- Mình có theo kịp chương trình không?

- Giáo viên mới sẽ như thế nào?

- Có phải làm quen với lớp mới không?

- Mình có đạt được mục tiêu đã đặt ra?

 

Những suy nghĩ này có thể khiến não bộ né tránh việc chuẩn bị, bởi mỗi lần bắt đầu cũng đồng nghĩa với việc phải đối diện những điều chưa chắc chắn.

 

4. "Còn thời gian mà"

 

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của trì hoãn cuối kỳ nghỉ là cảm giác thời gian vẫn còn nhiều.

 

Não bộ thường đánh giá thấp khoảng thời gian còn lại và nghĩ rằng: "Mai làm cũng kịp."

 

Đến khi chỉ còn một hoặc hai ngày trước khi đi học, mọi việc lại dồn vào cùng một lúc, khiến áp lực tăng lên đáng kể.

 

Đó là lý do nhiều học sinh cảm thấy mệt mỏi ngay cả trước khi năm học mới bắt đầu.

 

Làm thế nào để vượt qua trì hoãn cuối kỳ nghỉ?

 

Nếu bạn nhận thấy mình có từ ba dấu hiệu dưới đây, rất có thể bạn đang trải qua hiện tượng trì hoãn cuối kỳ nghỉ.

 

- Luôn dời kế hoạch sang ngày hôm sau;

- Mở sách nhưng không tập trung học;

- Dành nhiều thời gian hơn cho mạng xã hội;

- Nghĩ về việc phải làm nhưng chưa bắt đầu;

- Cảm thấy có lỗi mỗi khi nghỉ ngơi;

- Lo lắng khi nghĩ đến ngày tựu trường;

- Chỉ làm việc khi thời hạn đã rất gần.

 

Điều quan trọng là đừng vội gắn cho bản thân nhãn "lười". Khi hiểu được nguyên nhân phía sau, bạn sẽ dễ tìm ra cách thay đổi hơn.

 

Tin vui là trì hoãn không phải một tính cách cố định mà là một hành vi có thể thay đổi. Theo các nghiên cứu về tâm lý học hành vi và khả năng tự điều chỉnh (self-regulation), việc chia nhỏ mục tiêu và tạo động lực bắt đầu thường hiệu quả hơn việc ép bản thân "phải chăm chỉ hơn".

 

1. Bắt đầu từ việc nhỏ nhất

 

Đừng đặt mục tiêu quá lớn như:

 

- "Hôm nay phải học xong cả chương."

- "Chiều nay ôn hết môn Toán."

 

Thay vào đó, hãy thử:

 

- Mở sách và đọc 5 trang;

- Sắp xếp lại bàn học trong 10 phút;

- Làm 3 câu bài tập trước.

 

Khi đã bắt đầu, não bộ sẽ dễ duy trì sự tập trung hơn. Đây còn được gọi là hiệu ứng "khởi động", giúp giảm cảm giác ngại bắt đầu.

 

 

Chia nhỏ công việc giúp giảm áp lực và dễ bắt đầu hơn. 

 

2. Chia nhỏ danh sách việc cần làm

 

Một danh sách dài dễ khiến bạn cảm thấy quá tải. Hãy chia thành các nhóm:

 

 

Việc nhìn thấy từng nhiệm vụ hoàn thành sẽ tạo cảm giác tiến bộ và tăng động lực.

 

3. Hạn chế "kẻ đánh cắp thời gian"

 

Trong những ngày cuối kỳ nghỉ, điện thoại và mạng xã hội thường là nguyên nhân khiến kế hoạch bị gián đoạn.

 

Bạn có thể thử:

 

- Đặt giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng.

- Để điện thoại ngoài tầm với khi học.

- Học theo phương pháp Pomodoro (25 phút học – 5 phút nghỉ).

- Thưởng cho bản thân sau khi hoàn thành mục tiêu.

 

4. Điều chỉnh đồng hồ sinh học trước ngày tựu trường

 

Một trong những thay đổi quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là giấc ngủ.

 

Nếu suốt kỳ nghỉ bạn quen thức khuya và dậy muộn, hãy điều chỉnh dần:

 

- Đi ngủ sớm hơn 15–30 phút mỗi ngày.

- Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.

- Dậy đúng giờ như ngày đi học.

- Ăn sáng và vận động nhẹ để cơ thể thích nghi.

 

Việc lấy lại nhịp sinh hoạt sẽ giúp bạn tỉnh táo và giảm cảm giác mệt mỏi trong tuần học đầu tiên.

 

Checklist 7 ngày trước khi quay lại trường

 

Thay vì để mọi việc đến sát ngày mới bắt đầu, hãy thử đánh dấu những việc đã hoàn thành dưới đây.

 

 

Bạn không cần hoàn thành tất cả trong một ngày. Mỗi bước nhỏ đều giúp quá trình quay lại trường trở nên nhẹ nhàng hơn.

 

 

Bắt đầu từ những bước nhỏ giúp lấy lại nhịp học hiệu quả. 

 

PISA IELTS đồng hành cùng học sinh trước năm học mới

 

Những ngày cuối kỳ nghỉ không chỉ là thời điểm chuẩn bị sách vở mà còn là lúc học sinh cần lấy lại nhịp học và xây dựng tinh thần sẵn sàng cho một năm học mới. Tại PISA IELTS, học viên được đồng hành trong một môi trường học tập tích cực, nơi việc học tiếng Anh không chỉ hướng đến điểm số hay chứng chỉ mà còn giúp hình thành sự tự tin, kỹ năng tự học và tư duy học tập lâu dài. Một lộ trình phù hợp cùng sự đồng hành đúng lúc sẽ giúp học sinh bắt đầu năm học với tâm thế chủ động và vững vàng hơn.